Krasław (Łotwa). Prace konserwatorskie w kościele pw. św. Ludwika
Kościół pw. św. Ludwika w Krasławiu wzniesiono w latach 1756–1767. Powstawał z inicjatywy hrabiego Konstantego Ludwika Platera z Broelu i jego żony Augusty z Ogińskich Platerowej. Miała się tam mieścić siedziba biskupów inflanckich, ale pełnił tę funkcję krótko. Projekt świątyni przygotował włoski architekt Antonio Paracco, działający w Inflantach pod koniec XVIII wieku.
Świątynia znana była w całej Rzeczpospolitej m.in. za sprawą wspaniałych fresków i polichromi namalowanych przez Filippo Castaldiego. Popularności przyporzyło im także to że w roku 1778 przeniesiono tu z Rzymu relikwie św. Donata. Pod koniec XVIII w. w Krasławiu wzniesiono także gmach Seminarium Diecezjalnego, które prowadzili jezuici.
Prace konserwatorskie w kościele finansowane, m.in z funduszy Senatu RP i Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoczęły się w 2003 roku.
Kościół pw. św. Ludwika w Krasławiu ufundowali właściciele Krasławia: Konstanty Ludwik hr. Plater z Broelu i jego żona, Augusta z Ogińskich. Obrazy przedstawiające fundatorów, podobnie jak dekoracje malarskie wnętrza, wykonał Filippo Castaldi. Porterty początkowo znajdowały się w budynku biblioteki Platerów, a obecnie zdobią ściany kościelnego chóru.
Ramy do tych obrazów wykonano w konstrukcji drewnianej z drewna sosnowego, natomiast elementy snycerskie w narożach, zwieńczeniach oraz na dolnych listwach, zrobiono najprawdopodobniej z drewna lipowego. Jest to materiał nietrwały, więc ich stan był zły. Drewno było silnie rozeschnięte, co skutkowało rozluźnieniem konstrukcji. Widoczne były liczne pęknięcia ornamentów, a część detali uległa całkowitemu zniszczeniu. Powierzchnia ram była zabrudzona, poszarzała, pokryta wtórnymi nawarstwieniami farby imitującej złocenie (tzw. brązy), które zaburzały pierwotny charakter i odbiór estetyczny obiektów. Od strony odwrocia widoczne były liczne ślady obecności drewnojadów.
Przeprowadzono dezynfekcję i dezynsekcję ram, a następnie usunięto wtórne pozłoty wraz z warstwami gruntów, stosując metody chemiczne i mechaniczne. Po zaimpregnowaniu drewna naprawiono i ustabilizowano połączenia konstrukcyjne ram oraz wstawiono nowe kątowniki. Większe ubytki drewna uzupełniono flekami, a drobne kitem drewnopodobnym. Na powierzchnie nałożono kilka warstw gruntu, a następnie ręcznie uformowano ich powierzchnię, aby odtworzyć pierwotny wygląd ram. W ostatnim etapie nałożono na ramy warstwę pulmentu czyli drobno zmielonej glinki z dodatkiem kleju i pozłocono je ponownie. Część elementów została wypolerowana na wysoki połysk, a część pozostawiona matowa.
Realizator: Art Studio Konserwacja Zabytków Małgorzata Paździora-Sattler.
Konserwacji poddany został obraz z przedstawieniem św. Donata znajdujący się na północnej ścianie kaplicy bocznej, w której przechowywane są relikwie świętego. Sprowadzone w 1778 r. z rzymskich katakumb św. Wawrzyńca szczątki męczennika początkowo trafiły do kaplicy pałacowej, jednak już w 1784 r., po wzniesieniu przy kościele kaplicy ufundowanej przez Augustę z Ogińskich Platerową, dokonano ich uroczystego przeniesienia. W nowym miejscu relikwie zyskały oprawę w postaci okazałego architektonicznego ołtarza, za którym eksponowany jest obraz św. Donata.
Zgodnie z ikonografią św. Donata wyobrażano jako legionistę rzymskiego z palmą i mieczem. Według tradycji święty przyczynił się do ugaszenia pożaru kościoła uderzonego piorunem, stąd uważany był za patrona chroniącego od pożogi, gradobicia i deszczów niszczących plony.
Obraz został namalowany w 1862 r. przez Carla Schwiemera na podstawie malowidła Simona Voueta „Apoteoza św. Teodora” (1627 r., obecnie w zbiorach Galerii Drezdeńskiej).
Stan zachowania obiektu był zły. Obraz przede wszystkim wymagał prostowania i prawidłowego naprężenia. Konieczna była naprawa łączeń stolarskich oryginalnych XIX– wieczne krosien, tak aby mogły one stanowić́ wydolny system nośny dla wielkoformatowego dzieła. W trakcie prac lico i odwrocie malowidła oczyszczono z powierzchniowego brudu i kurzu, usunięto zachlapania, skonsolidowano łuski warstwy malarskiej w obszarze uszkodzeń́ mechanicznych, wykonano uzupełnienia i retusz naśladowczy.
Przeprowadzono pełną konserwację i restaurację ramy, które polegały na wzmocnieniu struktury drewna, oczyszczeniu powierzchni i konsolidacji pozłoty oraz rekonstrukcji utraconych form aplikacji. Pełnej rekonstrukcji i prac technicznych (stolarskich) wymagało zwieńczenie w postaci Oka Opatrzności w glorii. Na tym elemencie odtworzone zostało srebrzenie promieni oraz złocenie w partii Oka.
Realizator: PERSPECTO – KONSERWACJA ZABYTKÓW Katarzyna Górecka-Ruszel
W 2020 r. kontynuowane były prace konserwatorskie przy ołtarzu bocznym Serca Pana Jezusa w stylu klasycystycznym, o kształcie prostokąta zamkniętego od góry tympanonem, wykonanym jako konstrukcja murowana z elementami sztukatorskimi.
Celem przeprowadzonych prac konserwatorskich było przywrócenie pierwotnego wyglądu ołtarza z zachowaniem pierwszej warstwy historycznej polichromii w technice temperowej wraz ze złoceniami.
Prace zostały zakończone.
Realizator: Parafia św. Ludwika w Krasławiu
W 2019 r. Instytut Polonika kontynuował działania podjęte w kościele w roku 2018. Sfinansowano prace konserwatorskie przy drugim XIX-wiecznym murowanym ołtarzu bocznym Serca Pana Jezusa będącego pendant ołtarza z obrazem Matki Bożej Częstochowskiej. W czasie prac usunięto przemalowania, uzupełniono ubytki zapraw w części górnej ołtarza oraz poddano pełnej konserwacji i restauracji obraz, dwie ramy i srebrną koszulkę.
Realizator: Stowarzyszenie Oświaty i Kultury Polskiej
W 2018 r. do prac włączył się Instytut Polonika. XIX-wieczny ołtarz boczny z obrazem Matki Bożej autorstwa Józefa Peszki (1767-1831) odrestaurował zespół konserwatorów pod kierunkiem Tomasza Dziurawca. Projekt zrealizowano we współpracy ze Stowarzyszeniem Oświaty i Kultury Polskiej.
Realizator: Stowarzyszenie Oświaty i Kultury Polskiej
