Krasław (Łotwa). Prace konserwatorskie w kościele pw. św. Ludwika
Kościół pw. św. Ludwika w Krasławiu wzniesiono w latach 1756–1767. Powstawał z inicjatywy hrabiego Konstantego Ludwika Platera z Broelu i jego żony Augusty z Ogińskich Platerowej. Miała się tam mieścić siedziba biskupów inflanckich, ale pełnił tę funkcję krótko. Projekt świątyni przygotował włoski architekt Antonio Paracco, działający w Inflantach pod koniec XVIII wieku.
Świątynia znana była w całej Rzeczpospolitej m.in. za sprawą wspaniałych fresków i polichromi namalowanych przez Filippo Castaldiego. Popularności przyporzyło im także to że w roku 1778 przeniesiono tu z Rzymu relikwie św. Donata. Pod koniec XVIII w. w Krasławiu wzniesiono także gmach Seminarium Diecezjalnego, które prowadzili jezuici.
Prace konserwatorskie w kościele finansowane, m.in z funduszy Senatu RP i Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoczęły się w 2003 roku.
Krasław (Łotwa) – konserwacja portretów Konstantego Ludwika Platera i Augustyny z Ogińskich Platerowej
Projekt obejmuje konserwację i restaurację dwóch XVIII-wiecznych portretów. Obrazy przedstawiają małżonków – Konstantego Ludwika Platera oraz Augustynę z Ogińskich Platerową. Oba portrety wykonano techniką olejną na płótnie i obecnie są eksponowane po obu stronach ściany zachodniej empory organowej. Konstanty Ludwik Plater (1722–1778) należał do grona najwyższych urzędników Wielkiego Księstwa Litewskiego. Pełnił m.in. funkcje wojewody mścisławskiego, kasztelana trockiego i pisarza wielkiego litewskiego. W 1754 roku otrzymał Order Orła Białego, a cztery lata później Order św. Aleksandra Newskiego. Odznaczenia te zostały przedstawione na portrecie, stanowiąc istotny element identyfikacji sportretowanego. Augustyna z Ogińskich Platerowa (1724–1791), córka Józefa Tadeusza Ogińskiego i Anny Korybut Wiśniowieckiej, była żoną Konstantego Ludwika Platera. Jej wizerunek stanowi pendant do portretu męża. Augustyna została pochowana w krypcie kościoła pw. św. Ludwika w Krasławiu.
Stan zachowania obu obrazów jest zróżnicowany. Portret Konstantego Ludwika Platera zachował się stosunkowo stabilnie, jednak jego walory artystyczne i ekspozycyjne zostały osłabione przez zabrudzenia, pociemniały werniks oraz liczne, zmienione kolorystycznie retusze i uzupełnienia.
Znacznie poważniejszym problemem jest stan zachowania portretu Augustyny z Ogińskich Platerowej. Rozległe zniszczenia warstwy malarskiej obejmują około 40 proc. powierzchni obrazu.
Prace mają przede wszystkim przywrócić obrazom czytelność oraz poprawić ich walory artystyczne i ekspozycyjne. W przypadku portretu Konstantego Ludwika Platera zakłada się przede wszystkim konserwację estetyczną. Portret Augustyny z Ogińskich Platerowej wymaga natomiast kompleksowych działań restauratorskich ze względu na znaczny zakres zachowanych uszkodzeń. Po zakończeniu prac oba obrazy powinny ponownie tworzyć spójny zespół portretowy, stanowiący ważny element wystroju kościoła pw. św. Ludwika w Krasławiu.
Realizacja: ART STUDIO Konserwacja Zabytków Sp. z o.o.
zdjęcia dr Katarzyna Górecka, Marta Gościcka,
Kościół pw. św. Ludwika w Krasławiu ufundowali właściciele Krasławia: Konstanty Ludwik hr. Plater z Broelu i jego żona, Augusta z Ogińskich. Obrazy przedstawiające fundatorów, podobnie jak dekoracje malarskie wnętrza, wykonał Filippo Castaldi. Porterty początkowo znajdowały się w budynku biblioteki Platerów, a obecnie zdobią ściany kościelnego chóru.
Ramy do tych obrazów wykonano w konstrukcji drewnianej z drewna sosnowego, natomiast elementy snycerskie w narożach, zwieńczeniach oraz na dolnych listwach, zrobiono najprawdopodobniej z drewna lipowego. Jest to materiał nietrwały, więc ich stan był zły. Drewno było silnie rozeschnięte, co skutkowało rozluźnieniem konstrukcji. Widoczne były liczne pęknięcia ornamentów, a część detali uległa całkowitemu zniszczeniu. Powierzchnia ram była zabrudzona, poszarzała, pokryta wtórnymi nawarstwieniami farby imitującej złocenie (tzw. brązy), które zaburzały pierwotny charakter i odbiór estetyczny obiektów. Od strony odwrocia widoczne były liczne ślady obecności drewnojadów.
Przeprowadzono dezynfekcję i dezynsekcję ram, a następnie usunięto wtórne pozłoty wraz z warstwami gruntów, stosując metody chemiczne i mechaniczne. Po zaimpregnowaniu drewna naprawiono i ustabilizowano połączenia konstrukcyjne ram oraz wstawiono nowe kątowniki. Większe ubytki drewna uzupełniono flekami, a drobne kitem drewnopodobnym. Na powierzchnie nałożono kilka warstw gruntu, a następnie ręcznie uformowano ich powierzchnię, aby odtworzyć pierwotny wygląd ram. W ostatnim etapie nałożono na ramy warstwę pulmentu czyli drobno zmielonej glinki z dodatkiem kleju i pozłocono je ponownie. Część elementów została wypolerowana na wysoki połysk, a część pozostawiona matowa.
Realizator: Art Studio Konserwacja Zabytków Małgorzata Paździora-Sattler.
Konserwacji poddany został obraz z przedstawieniem św. Donata znajdujący się na północnej ścianie kaplicy bocznej, w której przechowywane są relikwie świętego. Sprowadzone w 1778 r. z rzymskich katakumb św. Wawrzyńca szczątki męczennika początkowo trafiły do kaplicy pałacowej, jednak już w 1784 r., po wzniesieniu przy kościele kaplicy ufundowanej przez Augustę z Ogińskich Platerową, dokonano ich uroczystego przeniesienia. W nowym miejscu relikwie zyskały oprawę w postaci okazałego architektonicznego ołtarza, za którym eksponowany jest obraz św. Donata.
Zgodnie z ikonografią św. Donata wyobrażano jako legionistę rzymskiego z palmą i mieczem. Według tradycji święty przyczynił się do ugaszenia pożaru kościoła uderzonego piorunem, stąd uważany był za patrona chroniącego od pożogi, gradobicia i deszczów niszczących plony.
Obraz został namalowany w 1862 r. przez Carla Schwiemera na podstawie malowidła Simona Voueta „Apoteoza św. Teodora” (1627 r., obecnie w zbiorach Galerii Drezdeńskiej).
Stan zachowania obiektu był zły. Obraz przede wszystkim wymagał prostowania i prawidłowego naprężenia. Konieczna była naprawa łączeń stolarskich oryginalnych XIX– wieczne krosien, tak aby mogły one stanowić́ wydolny system nośny dla wielkoformatowego dzieła. W trakcie prac lico i odwrocie malowidła oczyszczono z powierzchniowego brudu i kurzu, usunięto zachlapania, skonsolidowano łuski warstwy malarskiej w obszarze uszkodzeń́ mechanicznych, wykonano uzupełnienia i retusz naśladowczy.
Przeprowadzono pełną konserwację i restaurację ramy, które polegały na wzmocnieniu struktury drewna, oczyszczeniu powierzchni i konsolidacji pozłoty oraz rekonstrukcji utraconych form aplikacji. Pełnej rekonstrukcji i prac technicznych (stolarskich) wymagało zwieńczenie w postaci Oka Opatrzności w glorii. Na tym elemencie odtworzone zostało srebrzenie promieni oraz złocenie w partii Oka.
Realizator: PERSPECTO – KONSERWACJA ZABYTKÓW Katarzyna Górecka-Ruszel
W 2020 r. kontynuowane były prace konserwatorskie przy ołtarzu bocznym Serca Pana Jezusa w stylu klasycystycznym, o kształcie prostokąta zamkniętego od góry tympanonem, wykonanym jako konstrukcja murowana z elementami sztukatorskimi.
Celem przeprowadzonych prac konserwatorskich było przywrócenie pierwotnego wyglądu ołtarza z zachowaniem pierwszej warstwy historycznej polichromii w technice temperowej wraz ze złoceniami.
Prace zostały zakończone.
Realizator: Parafia św. Ludwika w Krasławiu
W 2019 r. Instytut Polonika kontynuował działania podjęte w kościele w roku 2018. Sfinansowano prace konserwatorskie przy drugim XIX-wiecznym murowanym ołtarzu bocznym Serca Pana Jezusa będącego pendant ołtarza z obrazem Matki Bożej Częstochowskiej. W czasie prac usunięto przemalowania, uzupełniono ubytki zapraw w części górnej ołtarza oraz poddano pełnej konserwacji i restauracji obraz, dwie ramy i srebrną koszulkę.
Realizator: Stowarzyszenie Oświaty i Kultury Polskiej
W 2018 r. do prac włączył się Instytut Polonika. XIX-wieczny ołtarz boczny z obrazem Matki Bożej autorstwa Józefa Peszki (1767-1831) odrestaurował zespół konserwatorów pod kierunkiem Tomasza Dziurawca. Projekt zrealizowano we współpracy ze Stowarzyszeniem Oświaty i Kultury Polskiej.
Realizator: Stowarzyszenie Oświaty i Kultury Polskiej
